SIMPLIFYING MATTERS

x
Info career

info centre

USTAWA O PRZECIWDZIAŁANIU NIEUCZCIWEMU WYKORZYSTYWANIU PRZEWAGI KONTRAKTOWEJ W OBROCIE PRODUKTAMI ROLNYMI I SPOŻYWCZYMI

2016-12-12

Ustawa została przyjęta przez Sejm w dniu 30 listopada 2016 r., zaś w dniu 2 grudnia 2016 r. Senat wprowadził poprawki do Ustawy, w związku z tym w dniu 6 grudnia 2016 r. Ustawę skierowano do Komisji Gospodarki i Rozwoju oraz Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi Sejmu.

Wejście w życie Ustawy

Ustawa wejdzie w życie 6 miesięcy od dnia jej ogłoszenia.

Zakres Ustawy oraz organ właściwy do prowadzenia postępowań

Ustawa określa zasady i tryb przeciwdziałania, w celu ochrony interesu publicznego, praktykom nieuczciwie wykorzystującym przewagę kontraktową przez nabywców produktów rolnych lub spożywczych lub dostawców tych produktów, jeżeli to wykorzystywanie wywołuje lub może wywołać skutki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei organem właściwym do prowadzenia postępowań jest Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Cel Ustawy wynikający z jej uzasadnienia

Założeniem ustawodawcy jest przeciwdziałanie nieuczciwym praktykom, takim jak m.in. wymuszanie przez supermarkety na dostawcach żywności obniżania cen za sprzedawane produkty i nakładanie dodatkowych opłat, co pogarsza sytuację finansową producentów żywności.

Adresatami omawianego aktu prawnego są:

Dostawca – rozumiany jako przedsiębiorca, który wytwarza lub przetwarza produkty rolne lub spożywcze lub odpłatnie zbywa je nabywcy.

Nabywca – czyli przedsiębiorca, który bezpośrednio lub pośrednio nabywa od dostawcy produkty rolne lub spożywcze w celu ich sprzedaży, odsprzedaży lub przetworzenia.

Definicja przewagi kontraktowej

Przewagą kontraktową w rozumieniu Ustawy jest sytuacja nabywcy względem dostawcy, w której dla dostawcy nie istnieją wystarczające i faktyczne możliwości zbycia produktów rolnych lub spożywczych do innych nabywców oraz występuje znaczna dysproporcja w potencjale ekonomicznym na korzyść nabywcy, albo dostawcy względem nabywcy, w której dla nabywcy nie istnieją wystarczające i faktyczne możliwości nabycia produktów rolnych lub spożywczych od innych dostawców oraz występuje znaczna dysproporcja w potencjale ekonomicznym na korzyść dostawcy.

Należy zauważyć, że taka definicja przewagi kontraktowej może być wykorzystywana przez nabywców, którzy będą mogli wskazywać, że zawsze dostawca ma możliwość sprzedaży towarów gdzie indziej – do innej sieci.

Nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej

Ustawa zakazuje nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej nabywcy względem dostawcy oraz dostawcy względem nabywcy. Wykorzystywanie przewagi kontraktowej jest nieuczciwe, jeżeli jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i zagraża lub narusza istotny interes drugiej strony. Nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej polega w szczególności na:

  1. nieuzasadnionym rozwiązaniu umowy lub zagrożeniu rozwiązaniem umowy;
  2. przyznaniu wyłącznie jednej stronie uprawnienia do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia;
  3. uzależnianiu zawarcia lub kontynuowania umowy od przyjęcia lub spełnienia przez jedną ze stron innego świadczenia, niemającego rzeczowego ani zwyczajowego związku z przedmiotem umowy;
  4. nieuzasadnionym wydłużaniu terminów płatności za dostarczone produkty rolne lub spożywcze.

Wskazany pkt 3 powyżej, według uzasadnienia projektu Ustawy ma dotyczyć tzw. „opłat półkowych”. Należy jednak zauważyć, że wskazanie, iż zakaz dotyczy jedynie świadczeń, które nie mają rzeczowego ani zwyczajowego związku z przedmiotem umowy może być wykorzystywane przez sieci handlowe, które wskazują często, że opłaty te mają bezpośredni związek ze sprzedażą. 

Relacja pomiędzy Ustawą a Ustawą z dnia 16 kwietnia 1993 r. zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz dochodzeniem roszczeń na drodze cywilno - prawnej

Ochrona przed nieuczciwym wykorzystywaniem przewagi kontraktowej przewidziana w Ustawie nie wyłącza ochrony wynikającej z innych ustaw, w szczególności z przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji jak również możliwości odrębnego dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na drodze cywilno – prawnej.

Podstawami prawnymi prowadzenia postępowań w sprawie praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową są Ustawa, oraz w zakresie w niej określonym: 

  1. przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów;
  2. przepisy rozdziału 5 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (kontrola przedsiębiorstw);
  3. przepisy Kodeksu Postępowania Administracyjnego – w sprawach nieuregulowanych w Ustawie;
  4. przepisy Kodeksu Postępowania Cywilnego – w zakresie postępowania dowodowego.

Postępowanie wyjaśniające

Wszczęcie postępowania w sprawie praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową może być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, jeżeli okoliczności wskazują na możliwość naruszenia przepisów ustawy. 

Postępowanie wyjaśniające może mieć na celu w szczególności wstępne ustalenie, czy nastąpiło naruszenie przepisów ustawy uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową.

Postępowanie wyjaśniające nie powinno trwać dłużej niż 4 miesiące, a w sprawach szczególnie skomplikowanych – nie dłużej niż 5 miesięcy od dnia jego wszczęcia.

Możliwość zgłoszenia zawiadomienia przez poszkodowanego nabywcę

Przedsiębiorca może zgłosić Prezesowi UOKiK, na piśmie, zawiadomienie dotyczące podejrzenia stosowania wobec niego praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową. Zawiadomienie to powinno zawierać:

  1. wskazanie podmiotu, któremu jest zarzucane stosowanie praktyki nieuczciwie wykorzystującej przewagę kontraktową;
  2. opis stanu faktycznego będącego podstawą zawiadomienia;
  3. uprawdopodobnienie naruszenia przepisów ustawy;
  4. dane identyfikujące zgłaszającego zawiadomienie.

Postępowanie w sprawie praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową wszczynane jest z urzędu przez Prezesa UOKiK w formie postanowienia.

W postępowaniu w sprawach praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową stosuje się odpowiednio przepisy art. 5, art. 51–61, art. 69, art. 71–73, art. 74, art. 77, art. 78 i art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Powinno być zakończone nie później aniżeli  w terminie 5 miesięcy od dnia jego wszczęcia. Postępowanie to kończy się:

  1. umorzeniem postępowania, w drodze postanowienia, w przypadku nienałożenia kary pieniężnej lub
  2. wydaniem decyzji o uznaniu praktyki za nieuczciwie wykorzystującą przewagę kontraktową wraz z nakazaniem zaniechania stosowania praktyki naruszającej zakaz, jeżeli do czasu wydania tej decyzji praktyka nie została zaprzestana i nałożeniem w drodze decyzji, kary pieniężnej lub
  3. wydaniem decyzji zobowiązującej.

Prezes Urzędu może nadać wydanej w w/w trybie decyzji rygor natychmiastowej wykonalności w całości lub w części, jeżeli stosowanie praktyki zagraża dalszemu funkcjonowaniu przedsiębiorcy, w stosunku do którego strona postępowania wykorzystywała przewagę kontraktową.

Decyzja zobowiązująca

Prezes UOKiK może wydać decyzję zobowiązującą, jeżeli:

  1. w toku postępowania w sprawie praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową zostanie uprawdopodobnione że został naruszony zakaz nieuczciwego wykorzystywania przewagi konkurencyjnej, a
  2. strona postępowania zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań w celu zakończenia naruszenia lub usunięcia jego skutków.

Prezes UOKiK może, w drodze decyzji, zobowiązać tę stronę do wykonania tych zobowiązań i określić termin wykonania tych zobowiązań.

Prezes UOKiK może nadać rygor natychmiastowej wykonalności decyzji w całości lub w części, jeżeli stosowanie praktyki zagraża dalszemu funkcjonowaniu przedsiębiorcy, w stosunku do którego strona postępowania wykorzystywała przewagę kontraktową.

Kara pieniężna

  1. Prezes UOKiK może nałożyć na dostawcę albo nabywcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 3% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli dostawca albo nabywca, choćby nieumyślnie, dopuścił się naruszenia zakazu nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej.
  2. Prezes UOKiK może również nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości stanowiącej równowartość do 50 000 000 euro, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie:
    • nie udzielił informacji żądanych w toku postępowania lub udzielił nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd informacji;
    • uniemożliwia lub utrudnia rozpoczęcie lub przeprowadzenie kontroli.
  3. Prezes UOKiK może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości stanowiącej równowartość do 10 000 euro za każdy dzień opóźnienia w wykonaniu decyzji o uznaniu praktyki za zakazaną lub decyzji zobowiązującej. 
  4. Prezes UOKiK może, w drodze decyzji, nałożyć na osobę pełniącą funkcję kierowniczą lub wchodzącą w skład organu zarządzającego przedsiębiorcy karę pieniężną w wysokości do pięćdziesięciokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw za ostatni miesiąc kwartału poprzedzającego dzień wydania decyzji, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów, jeżeli osoba ta, umyślnie albo nieumyślnie:
    • nie wykonała decyzji, postanowień lub wyroków dotyczących nieuczciwej praktyki wykorzystywania przewagi konkurencyjnej;
    • uniemożliwia lub utrudnia rozpoczęcie lub przeprowadzenie kontroli.

Przedawnienie karalności

Nie wszczyna się postępowania w sprawie praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową, jeżeli od końca roku, w którym zaprzestano ich stosowania, upłynęły 2 lata.

Środki odwoławcze

Od decyzji Prezesa UOKiK przysługuje odwołanie do sądu ochrony konkurencji i konsumentów, w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. 

Podsumowanie

Celem Ustawy jest ograniczenie powszechnej obecnie praktyki, jaką jest wymuszanie przez nabywców, w tym sklepy wielkopowierzchniowe, nierównoprawnych warunków umów wobec producentów i dostawców produktów rolnych i spożywczych. Objęcie Ustawą wyłącznie produktów branży rolno-spożywczej ma wynikać z jej specyfiki, polegającej na produkcji towarów, które charakteryzuje określony termin przydatności do spożycia, co nie istnieje w innych branżach. To z kolei narzuca na producentów i przetwórców żywności konieczność zbycia swoich towarów w stosunkowo krótkim czasie.

Należy zauważyć, że zarówno tryb postępowania przed Prezesem UOKiK, jak i wydawane przez niego decyzje są analogiczne do decyzji wydawanych w trybie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Warte podkreślenia jest to, że postępowanie w trybie Ustawy nie wyklucza możliwości dochodzenia roszczeń przez przedsiębiorców w drodze cywilno -prawnej, co umożliwiał również dotychczasowy stan prawny.

Ustawodawca w uzasadnieniu ustawy wskazuje jednak, że w praktyce dostawcy nie chcieli ryzykować retorsji ze strony wielkiej sieci w postaci zerwania współpracy, jeżeli wystąpienie przez dostawcę z pozwem przeciwko sieci następuje w okresie trwania umowy łączącej strony – z tego powodu zwykle z roszczeniami występują dostawcy dopiero po wygaśnięciu umowy. 

Mając na względzie powyższe, trzeba zauważyć, że skuteczność stosowania przepisów ustawy w dużej mierze zależna będzie od tego, jak interpretowane będę te z jej postanowień, które zostały sformułowane w sposób nieprecyzyjny ( dotyczy to m.in. kwestii zakresu definicji przewagi kontraktowej oraz opłat półkowych).

 

Pobierz jako PDF

Powiązane kraje: Polska
Powiązane osoby: Magdalena Mitas
Powiązane obszary praktyki: Prawo konkurencji

Other publications

  • 2018-10-03 POST-BREXIT CONTINUITY IN SWEDEN FOR UK INSURANCE INTERMEDIARIES

    On 21 June 2018 the Financial Supervisory Authority (FSA) published a report on Brexit's potential impact on the Swedish financial market.impact on the Swedish financial market.

    read more
  • 2018-09-26 ARBETSBRIST OCH OMORGANISATION

    Som en generell huvudregel har arbetsgivare i Sverige rätten att omorganisera sin verksamhet på sätt de finner lämpligt. Arbetsbrist som ett resultat av en omorganisation anses som en så kallad ”saklig grund” (ett juridiskt rekvisit) för uppsägning enligt svensk arbetsrätt.

    read more
  • 2018-09-26 REDUNDANCIES AND REORGANISATIONS

    As a general rule, an employer in Sweden has the right to reorganise its business as it sees fit. A reorganisation may have an impact on the workforce and as a result, employers may need to dismiss redundant employees.

    read more
  • 2018-09-12 INSURANCE BROKER REMUNERATION IN SWEDEN POST-IDD

    As Sweden transposes the EU Insurance Distribution Directive (IDD) 2016/97 into local law, restrictions on third-party remuneration are being introduced by the legislature.

    read more
more publications